Endokrin cerrahisi nedir?
Endokrin cerrahisi, hormon salgılayan bezlerin ameliyatlarını kapsar. Bu alandaki en sık ameliyatlar tiroid (tiroidektomi), paratiroid (paratiroidektomi) ve böbreküstü bezi (adrenalektomi) ameliyatlarıdır. Ameliyat; tiroid nodüllerinde kanser şüphesi veya kanser tanısı, bası yapan büyük guatr, ilaçla kontrol edilemeyen tiroid bezi aşırı çalışması, fazla hormon salgılayan böbreküstü bezi tümörleri ya da büyüme gösteren tümörler gibi durumlarda gündeme gelir.
Bu bezlerin çok önemli yapıların yakınında yer alması, endokrin cerrahiyi hassas bir alan hâline getirir: tiroid, ses tellerini hareket ettiren sinirlere ve kalsiyum düzenini sağlayan paratiroid bezlerine komşudur; böbreküstü bezleri ise karın arka duvarında, büyük damarların yanında bulunur.
Böbreküstü bezi (adrenal) ameliyatlarında robotik cerrahinin yeri
Böbreküstü bezi tümörlerinin büyük kısmı iyi huyludur. Aldosteron veya kortizol gibi hormonları fazla salgılayan tümörler, feokromositoma ve izlemde büyüyen ya da belirli bir boyutu aşan tümörler ameliyatla çıkarılır. Bu ameliyat bugün çoğunlukla laparoskopik adrenalektomi ile yapılır ve iyi huylu tümörlerde standart yöntem kabul edilir. Karından veya sırt tarafından (retroperitoneoskopik) yapılabilir.
Robotik adrenalektomi, deneyimli merkezlerde laparoskopiye benzer sonuçlarla uygulanmaktadır. Robotik sistemin üç boyutlu görüntüsü ve açılanabilen aletleri, özellikle şu durumlarda cerraha kolaylık sağlayabilir:
- Fazla kilolu hastalar ve dar çalışma alanı
- Görece büyük ancak iyi huylu olduğu düşünülen tümörler
- Bezin yalnızca tümörlü kısmının çıkarıldığı, bez dokusunu koruyan (kısmi) adrenalektomi; örneğin kalıtsal nedenlerle her iki bezde tümör gelişebilen hastalar
Buna karşılık kanser şüphesi taşıyan (adrenokortikal karsinom olasılığı olan) büyük tümörlerde, tümörün kapsülü zedelenmeden bütün olarak çıkarılması öncelikli olduğundan çoğunlukla açık cerrahi önerilir. Feokromositomada ise yöntem ne olursa olsun, ameliyattan önce tansiyonu dengeleyen ilaç hazırlığı güvenlik açısından önemlidir.
Tiroid ameliyatlarında uzak erişimli robotik yaklaşımlar
Standart tiroid ameliyatı, boynun ön kısmında, çoğunlukla bir cilt kıvrımına denk getirilen kısa bir kesiyle yapılır. Bu yöntem hızlı, güvenli ve uzun dönem sonuçları iyi bilinen yöntemdir; izi çoğu hastada zamanla belirginliğini yitirir.
Uzak erişimli (remote access) tiroid ameliyatları, boyunda görünür bir iz bırakmamak amacıyla geliştirilmiştir. Kesi boyundan uzak bir bölgeye yapılır ve tiroide deri altından açılan bir tünel yoluyla ulaşılır. Bu yaklaşımların bir kısmı robotik sistemle uygulanır:
- Koltuk altı (transaksiller) yaklaşım: Kesi koltuk altına yapılır.
- Koltuk altı ve meme başı çevresi (BABA) yaklaşımı: Her iki koltuk altı ve meme başı çevresinden küçük kesilerle girilir.
- Kulak arkası (retroaurikuler) yaklaşım: Kesi kulak arkası ve saç çizgisine yapılır.
- Ağız içi (transoral) yaklaşım: Alt dudak içinden girilir; dışarıda hiç kesi izi kalmaz. Bu yaklaşım endoskopik veya robotik olarak yapılabilir.
Uzak erişimli tiroid ameliyatlarının sınırları
Bu yöntemler boyun izini ortadan kaldırır; ancak ameliyat daha az invaziv değildir. Tiroide ulaşmak için boyun ameliyatına göre çok daha geniş bir alanda deri altı diseksiyonu yapılır. Ameliyat süresi genellikle daha uzundur, maliyet daha yüksektir ve kesinin yapıldığı bölgeye özgü yeni riskler ortaya çıkar: koltuk altı yaklaşımında kolun konumlandırılmasına bağlı sinir gerilmesi, ağız içi yaklaşımında çene ve dudakta geçici his kaybı ya da enfeksiyon gibi. Ses teli siniri ve paratiroid bezlerine ilişkin temel riskler ise her yöntemde geçerlidir.
Amerikan Tiroid Derneği'nin (ATA) de vurguladığı gibi, bu yaklaşımlar yüksek hacimli merkezlerde, deneyimli cerrahlar tarafından ve dikkatle seçilmiş hastalarda uygulanmalıdır. Uzak erişimli tiroid ameliyatları çoğunlukla Doğu Asya'da yaygınlaşmıştır; birçok ülkede sınırlı sayıda merkezde yapılmaktadır.
Hangi hastalarda robotik yaklaşım düşünülebilir?
| Durum | Standart yöntem | Robotik yaklaşımın yeri |
|---|---|---|
| İyi huylu, hormon salgılayan böbreküstü bezi tümörü | Laparoskopik adrenalektomi | Deneyimli merkezlerde benzer sonuçlarla alternatif; fazla kilolu hastalarda ve kısmi adrenalektomide kolaylık sağlayabilir |
| Kanser şüphesi taşıyan büyük adrenal tümör | Çoğunlukla açık cerrahi | Genellikle önerilmez |
| Küçük tiroid nodülü, boyun izinden kaçınmak isteyen hasta | Boyun kesisiyle tiroidektomi | Seçilmiş hastalarda uzak erişimli yaklaşım bir seçenek olabilir |
| Büyük guatr, ileri evre tiroid kanseri, yaygın lenf nodu tutulumu | Boyun kesisiyle tiroidektomi (gerekirse boyun diseksiyonu) | Genellikle uygun değildir |
Tiroid için uzak erişimli yaklaşım değerlendirilen hastalar genellikle; nodülü küçük olan, tiroid bezi çok büyük olmayan, ileri derecede tiroiditi bulunmayan ve boyun izinden kaçınmayı önemseyen hastalardır. Bu tercih, sağladığı estetik fayda ile getirdiği ek diseksiyon ve riskler karşılaştırılarak, hasta ile cerrah arasında ayrıntılı bir görüşmeden sonra yapılmalıdır.
Doruk Sağlık Grubu'nda endokrin cerrahisi değerlendirmesi
Bu sayfa, robotik cerrahinin endokrin cerrahisindeki yerini genel bilgi amacıyla anlatmaktadır. Tiroid, paratiroid ve böbreküstü bezi hastalıklarında ameliyat gerekip gerekmediği ve size uygun cerrahi yöntem, Doruk Sağlık Grubu Genel Cerrahi Bölümü hekimlerinin, gerektiğinde endokrinoloji hekimleriyle birlikte yaptığı değerlendirmeyle belirlenir. Doruk Sağlık Grubu'nda Da Vinci robotik sistemin hangi alanlarda kullanıldığını Doruk Sağlık Grubu Da Vinci sayfasında, robotik ameliyatların genel adımlarını ise robotik ameliyat süreci sayfamızda bulabilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Böbreküstü bezi tümörü robotik yöntemle ameliyat edilebilir mi?
Hormon salgılayan veya büyüme gösteren iyi huylu böbreküstü bezi tümörlerinin çoğu kapalı yöntemle çıkarılabilir. Bu ameliyatta standart yöntem laparoskopidir; robotik adrenalektomi deneyimli merkezlerde benzer sonuçlarla uygulanmaktadır. Kanser şüphesi taşıyan büyük tümörlerde ise çoğunlukla açık cerrahi önerilir.
Robotik tiroid ameliyatında boyunda iz kalır mı?
Uzak erişimli robotik tiroid ameliyatlarında kesi koltuk altına, kulak arkasına, meme başı çevresine veya ağız içine yapıldığı için boyunda görünür bir iz kalmaz. Ancak bu yaklaşımlar vücutta daha geniş bir alanın diseke edilmesini gerektirir; yani ameliyat daha az invaziv değildir, yalnızca iz boyundan başka bir yere taşınır.
Robotik tiroid ameliyatı herkese uygun mu?
Hayır. Uzak erişimli yöntemler genellikle küçük nodülü olan, tiroid bezi çok büyük olmayan, ileri tiroidit bulunmayan ve boyun izinden kaçınmayı önemseyen seçilmiş hastalarda değerlendirilir. Büyük guatr, göğüs kafesi arkasına uzanan tiroid, ileri evre tiroid kanseri veya boyunda yaygın lenf nodu tutulumu olan hastalarda standart boyun kesisiyle yapılan ameliyat tercih edilir.
Tiroid ameliyatının riskleri nelerdir?
Hangi yöntemle yapılırsa yapılsın; ses kısıklığına yol açabilen ses teli sinirinin etkilenmesi, kalsiyum düzenini sağlayan paratiroid bezlerinin etkilenmesine bağlı kalsiyum düşüklüğü ve kanama başlıca risklerdir. Uzak erişimli yaklaşımlarda bunlara ek olarak kesinin yapıldığı bölgeye özgü riskler (örneğin koltuk altı yaklaşımında kol sinirlerinin gerilmesi) bulunur.
Feokromositoma ameliyatında nelere dikkat edilir?
Adrenalin benzeri hormonlar salgılayan bu tümörlerde, ameliyat sırasında ani tansiyon yükselmelerini önlemek için ameliyattan önce endokrinoloji hekimi kontrolünde birkaç hafta süren ilaç hazırlığı yapılır. Ameliyat yöntemi ne olursa olsun bu hazırlık güvenlik açısından önemlidir.