Robotik radikal sistektomi nedir?
Radikal sistektomi, mesane kanserinin cerrahi tedavisinde mesanenin tamamının, çevresindeki yağ dokusu ve leğen kemiği bölgesindeki lenf nodlarıyla birlikte çıkarılmasıdır. Erkeklerde mesaneyle birlikte genellikle prostat ve meni keseleri de alınır. Kadınlarda ise tümörün yaygınlığına göre rahim, yumurtalıklar ve vajen ön duvarının bir kısmı da çıkarılabilir; uygun hastalarda bu organların korunması değerlendirilir.
Mesane çıkarıldıktan sonra idrarın vücuttan atılması için yeni bir yol oluşturulması gerekir. Bu işleme üriner diversiyon (idrar yolunun yeniden yapılandırılması) denir ve çoğunlukla ince bağırsağın son bölümünden (ileum) ayrılan bir parça kullanılarak yapılır. Radikal sistektomi bu nedenle iki aşamalı, büyük bir ameliyattır: kanserli organların çıkarılması ve idrar yolunun yeniden kurulması.
Robotik radikal sistektomide bu ameliyat karın duvarına açılan birkaç küçük kesiden yapılır. Cerrah, konsoldan üç boyutlu ve büyütülmüş görüntü eşliğinde, pelvisin derinliklerindeki damarların ve sinirlerin arasında çalışır. Yeniden yapılandırma aşaması tamamen karın içinde robotik olarak (intrakorporeal) veya küçük bir kesiden karın dışında (ekstrakorporeal) yapılabilir.
Mesane kanserinde kimlere sistektomi yapılır?
Mesane kanserlerinin önemli bir kısmı mesanenin iç yüzeyinde sınırlı kalır ve idrar yolundan girilerek yapılan kapalı ameliyatla (TUR-M) ve mesane içi ilaç tedavileriyle takip edilir. Radikal sistektomi ise genellikle şu durumlarda gündeme gelir:
- Tümörün mesanenin kas tabakasına ilerlediği, uzak organlara yayılmamış kas invaziv mesane kanseri
- Kas tabakasına ilerlememiş ancak çok yüksek riskli özellikler taşıyan tümörler
- Mesane içine uygulanan BCG tedavisine rağmen tekrarlayan veya ilerleyen yüksek riskli tümörler
- Seçilmiş hastalarda, kontrol altına alınamayan kanama gibi nedenlerle mesanenin çıkarılmasının gerekmesi
Avrupa Üroloji Derneği (EAU) kılavuzları, kas invaziv mesane kanserinde uygun hastalara ameliyattan önce sisplatin içeren kemoterapi (neoadjuvan kemoterapi) verilmesini önerir. Mesaneyi korumayı amaçlayan, TUR-M, radyoterapi ve kemoterapinin birlikte uygulandığı trimodal tedavi de seçilmiş hastalarda bir alternatiftir. Tedavi planı, üroloji, tıbbi onkoloji ve radyasyon onkolojisi hekimlerinin birlikte değerlendirmesiyle belirlenir.
İleal konduit mi, yeni mesane (neobladder) mi?
İdrar yolunun yeniden yapılandırılmasında en sık kullanılan iki yöntem aşağıda karşılaştırılmıştır. Seçim; tümörün idrar kanalına uzanıp uzanmadığı, böbrek ve karaciğer fonksiyonu, bağırsak hastalıkları, yaş, el becerisi, beklentiler ve kişisel tercihlere göre yapılır.
| Özellik | İleal konduit | Ortotopik yeni mesane (neobladder) |
|---|---|---|
| Nasıl yapılır? | İnce bağırsaktan ayrılan kısa bir parçaya üreterler bağlanır, parçanın ucu karın cildine ağızlaştırılır (stoma). | Daha uzun bir bağırsak parçasından küre şeklinde bir hazne hazırlanır; üreterler hazneye, hazne idrar kanalına bağlanır. |
| İdrar nasıl atılır? | Sürekli olarak karın cildindeki torbaya akar. | İdrar kanalından, karın kasları kullanılarak yapılır. |
| Dışarıda torba | Var | Yok |
| Ameliyat süresi | Görece daha kısa | Daha uzun |
| Günlük bakım | Stoma ve torba bakımı | Saatli işeme, bazı hastalarda sonda ile boşaltma |
| Kimler için uygun değil? | Genellikle belirgin kısıtlama yoktur. | İdrar kanalında tümör olanlar, böbrek fonksiyonu belirgin bozuk olanlar, kendi kendine sonda takamayacak hastalar |
Daha az kullanılan bir seçenek olan kontinan kutanöz rezervuarda ise bağırsaktan hazırlanan hazne karın cildindeki küçük bir açıklığa bağlanır; idrar bu açıklıktan gün içinde belirli aralıklarla sonda ile boşaltılır ve dışarıda torba taşınmaz.
Robotik ve açık sistektomi arasındaki fark
Açık ve robotik radikal sistektomiyi karşılaştıran randomize çalışmalarda, kanser kontrolü açısından iki yöntem benzer bulunmuş; robotik yöntem genellikle daha az kan kaybı ve kan nakli ile ilişkilendirilmiştir. Karın içinde yapılan yeniden yapılandırmanın ameliyat sonrası ilk aylarda hastanede daha az zaman geçirilmesiyle ilişkili olduğunu gösteren çalışmalar da vardır. Ancak komplikasyon oranları iki yöntemde benzerdir; sonuçlar büyük ölçüde hastalığın evresine, hastanın genel sağlığına ve cerrahi ekibin deneyimine bağlıdır.
Radikal sistektomi öncesi hazırlık
- Evreleme: Karın, pelvis ve akciğer BT'si veya MR ile hastalığın yaygınlığı değerlendirilir.
- Neoadjuvan kemoterapi: Uygun hastalarda ameliyattan önce birkaç kür kemoterapi verilir; ameliyat, tedavi bittikten sonra planlanır.
- Güçlenme (prehabilitasyon): Düzenli yürüyüş, yeterli protein alımı ve gerekirse diyetisyen desteği, büyük ameliyattan sonraki toparlanmayı destekler. Sigara ve alkol bırakılmalıdır.
- Stoma yerinin işaretlenmesi: İleal konduit planlanıyorsa, stoma bakım hemşiresi oturma, ayakta durma ve eğilme pozisyonlarında sizin için uygun yeri ameliyattan önce işaretler. Yeni mesane planlanan hastalarda da olası bir yöntem değişikliğine karşı işaretleme yapılabilir.
- Anestezi ve ilaçlar: Kan tahlilleri, EKG, gerekirse kalp ve akciğer değerlendirmesi yapılır. Kan sulandırıcılar hekim talimatıyla düzenlenir.
- Bağırsak hazırlığı ve açlık: Güncel hızlandırılmış iyileşme programlarında uzun süreli bağırsak temizliği çoğu hastada gerekli görülmez; size özel talimat verilir.
Robotik radikal sistektomi nasıl yapılır?
Ameliyat genel anestezi altında yapılır ve çoğu hastada birkaç saat sürer; süre, seçilen idrar yolu yöntemine göre değişir. Hasta baş kısmı aşağıda olacak şekilde konumlandırılır, karın gazla şişirilir ve robotik aletler için küçük kesiler açılır. Cerrah önce üreterleri bulup mesaneye girdikleri yerin yakınından keser, ardından mesaneyi (ve erkeklerde prostatı, kadınlarda gerekli görülen organları) çevre dokulardan ayırarak çıkarır. Leğen kemiği bölgesindeki lenf nodları da temizlenir.
İkinci aşamada ince bağırsaktan bir parça ayrılır ve bağırsağın geri kalanı yeniden birleştirilir. Bu parçadan ileal konduit veya yeni mesane hazırlanır, üreterler buraya dikilir. Dikiş hatları iyileşene kadar üreterlerin içine ince tüpler (stent) yerleştirilir; yeni mesane yapılan hastalarda idrar kanalından bir sonda konur. Çıkarılan dokular küçük bir kesiden torba içinde dışarı alınarak patolojik incelemeye gönderilir.
Ameliyat sırasında tümörün yaygınlığına veya anatomik koşullara göre planlanan yöntem değiştirilebilir; örneğin yeni mesane yerine ileal konduit yapılması ya da açık ameliyata geçilmesi gerekebilir. Bu olasılıklar ameliyat öncesi onam görüşmesinde sizinle konuşulur.
Sistektomi sonrası hastanede kalış ve taburculuk
Ameliyattan sonra ilk gece yoğun bakım veya yakın gözlem ünitesinde izlenebilirsiniz. Hızlandırılmış iyileşme (ERAS) programları kapsamında erken hareket, sakız çiğneme ve kısa sürede sıvı gıdalarla beslenmeye geçiş teşvik edilir. Bağırsakların yeniden çalışması birkaç gün sürebilir; bu dönemde karında şişkinlik ve bulantı görülebilir. Hastanede kalış süresi çoğu hastada yaklaşık 1 haftadır, ancak bu süre hastadan hastaya belirgin şekilde değişir. Taburculuktan önce stoma ve torba bakımı veya yeni mesane sondasının bakımı size ve yakınınıza uygulamalı olarak öğretilir.
Radikal sistektomi sonrası iyileşme takvimi
Aşağıdaki takvim genel bir yol haritasıdır; iyileşme hızı kişiden kişiye değişir.
- İlk 2 haftaEvde kısa ve sık yürüyüşler, bol sıvı alımı ve düzenli beslenme önerilir. Yorgunluk ve iştahsızlık beklenen durumlardır. Pıhtı oluşumunu önlemek için bir süre kan sulandırıcı iğne uygulanması gerekebilir.
- 2–4. hafta: stent ve sondaların çıkarılmasıÜreter stentleri ve yeni mesane sondası genellikle bu dönemde poliklinikte çıkarılır. Yeni mesane yapılan hastalarda saatli işeme programı ve pelvik taban egzersizleri başlar. Patoloji sonucu ve ek tedavi gereksinimi değerlendirilir.
- 6–8. haftaAğır kaldırma ve zorlayıcı aktiviteler için genellikle bu süre beklenir. Birçok hasta hafif günlük işlerine döner.
- 3–12. ayEnerji düzeyi ve kilo kademeli olarak toparlanır. Yeni mesanede gündüz idrar kontrolü çoğu hastada bu dönemde belirgin şekilde düzelir; gece kontrolü daha uzun sürebilir.
Radikal sistektominin riskleri nelerdir?
Radikal sistektomi ürolojideki en kapsamlı ameliyatlardan biridir ve robotik yöntemle yapılsa da komplikasyon görülme olasılığı diğer ürolojik ameliyatlara göre daha yüksektir. Olası sorunların çoğu tedavi edilebilir:
- Bağırsakların geç çalışması (ileus), bağırsak birleşim yerinde kaçak
- İdrar yolu enfeksiyonu, böbrek enfeksiyonu, yara yeri enfeksiyonu
- Kanama ve kan nakli gereksinimi
- Bacak toplardamarlarında pıhtı ve akciğere pıhtı atması
- Üreter ile bağırsak parçasının birleştiği yerde idrar kaçağı veya zamanla darlık
- Lenf sıvısı toplanması (lenfosel)
- Uzun dönemde stoma çevresinde fıtık veya cilt sorunları; yeni mesanede idrar kaçırma, tam boşaltamama, taş oluşumu
- Bağırsak kullanımına bağlı kanda asit-baz dengesi bozulması ve B12 vitamini eksikliği
- Cinsel fonksiyonda değişiklik
Taburculuk sonrasında ateş, titreme, stomadan veya sondadan idrar gelmemesi, kusma, karında artan şişlik ve ağrı, bacakta şişlik veya nefes darlığı olursa beklemeden hastanenizle iletişime geçin.
Sistektomi sonrası takip
Patoloji raporu, tümörün evresini, lenf nodu tutulumu olup olmadığını ve cerrahi sınırları gösterir. Bu bilgilere göre bazı hastalarda ameliyat sonrasında ek tedavi (kemoterapi veya immünoterapi) önerilebilir. Takipte, nüks açısından belirli aralıklarla BT veya MR, böbreklerin durumunu değerlendirmek için ultrason ve böbrek fonksiyon testleri, bağırsak kullanımına bağlı değişiklikler için kan gazı ve B12 vitamini düzeyi kontrol edilir. Yeni mesane yapılan hastalarda idrar kanalı da düzenli olarak değerlendirilir. Takip planınızı ameliyatınızı yapan ürolog ve onkoloji ekibi birlikte belirler.
Doruk Sağlık Grubu'nda robotik radikal sistektomi
Doruk Sağlık Grubu'nda Da Vinci robotik cerrahi sistemi Doruk Özel Nilüfer Hastanesi'nde bulunur. Mesane kanseri tanısı konmuş hastalarda değerlendirme, Doruk Üroloji Bölümü hekimlerinin muayenesi, patoloji ve görüntüleme sonuçlarınızın incelenmesiyle başlar; neoadjuvan kemoterapi ve mesane koruyucu seçenekler gibi konular gerektiğinde onkoloji hekimleriyle birlikte ele alınır. Robotik sistemin çalışma prensibini Doruk Sağlık Grubu Da Vinci sayfasında, muayeneden taburculuğa kadar tüm adımları robotik ameliyat süreci sayfamızda, sigorta ve SGK ile ilgili bilgileri ise SGK ve özel sigorta sayfamızda bulabilirsiniz. Ürolojideki diğer robotik işlemler için robotik üroloji cerrahisi sayfamıza göz atabilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Mesane alındıktan sonra idrar nasıl yapılır?
İdrar, ince bağırsaktan hazırlanan bir parça aracılığıyla yeni bir yoldan dışarı atılır. İleal konduitte idrar karın cildindeki küçük bir açıklıktan (stoma) sürekli olarak yapıştırılan bir torbaya akar. Ortotopik yeni mesanede (neobladder) ise bağırsaktan hazırlanan hazne idrar kanalına bağlanır ve idrar, karın kasları kullanılarak normal yoldan yapılır.
İleal konduit mi, yeni mesane mi daha iyi?
Her ikisinin de artı ve eksileri vardır; herkese uygun tek bir seçenek yoktur. Yeni mesane dışarıda torba gerektirmez ancak düzenli işeme eğitimi, bazı hastalarda gece idrar kaçırma veya sonda ile boşaltma gerektirebilir. İleal konduit daha kısa sürede yapılır ve daha az bakım ister, ancak ömür boyu torba kullanılır. Seçim; tümörün idrar kanalına uzanıp uzanmadığı, böbrek ve karaciğer fonksiyonu, yaş, el becerisi ve kişisel tercihinize göre hekiminizle birlikte yapılır.
Radikal sistektomi sonrası kaç gün hastanede kalınır?
Radikal sistektomi büyük bir ameliyattır. Hastanede kalış çoğu hastada yaklaşık 1 haftadır; bağırsak fonksiyonlarının geri dönüşüne ve olası komplikasyonlara göre daha kısa veya daha uzun olabilir. Ameliyat sonrası hızlandırılmış iyileşme (ERAS) programları bu süreyi kısaltmaya yardımcı olur.
Ameliyattan önce kemoterapi almam gerekir mi?
Kas tabakasına ilerlemiş mesane kanserinde, uygun olan hastalara ameliyattan önce sisplatin içeren kemoterapi verilmesi kılavuzlarca önerilir; bu tedavinin sağkalımı iyileştirdiği gösterilmiştir. Böbrek fonksiyonu, işitme veya kalp durumu nedeniyle herkes bu tedaviye uygun değildir. Karar tıbbi onkoloji ile birlikte verilir.
Robotik sistektomi açık ameliyattan daha mı iyidir?
Randomize çalışmalarda robotik sistektomi, kanser kontrolü açısından açık ameliyatla benzer sonuçlar vermiş; kan kaybı ve kan nakli gereksinimi genellikle daha az bulunmuştur. Komplikasyon oranları ise iki yöntemde benzerdir. Size uygun yöntem hastalığınızın özelliklerine ve genel sağlığınıza göre belirlenir.
Stoma ile normal yaşam sürdürülebilir mi?
Evet. Stoma bakımını öğrendikten sonra birçok kişi işine, seyahate, yüzmeye ve sosyal yaşamına devam eder. Torba giysinin altında genellikle belli olmaz. Ameliyattan önce ve sonra stoma bakım hemşiresi size bakımı uygulamalı olarak öğretir.
Sistektomiden sonra cinsel yaşam etkilenir mi?
Etkilenebilir. Erkeklerde prostat da çıkarıldığı için boşalma olmaz ve ereksiyon güçlüğü sık görülür; uygun hastalarda sinir koruyucu teknik denenebilir. Kadınlarda vajen ön duvarının çıkarılması ilişkide rahatsızlığa yol açabilir; uygun hastalarda organ koruyucu teknikler değerlendirilir. Bu konuyu ameliyattan önce hekiminizle açıkça konuşmanız önerilir.
Yeni mesaneye alışmak ne kadar sürer?
Yeni mesane başlangıçta küçük hacimlidir ve zamanla genişler. Birçok hastada gündüz idrar kontrolü birkaç ay içinde belirgin şekilde düzelir; gece kontrolü daha uzun sürebilir. Bu dönemde saatli işeme programı ve pelvik taban egzersizleri uygulanır.
