Robotik sakrokolpopeksi nedir?
Rahim, mesane, kalın bağırsağın son kısmı ve vajen; leğen kemiğinin tabanındaki kaslar ve bağ dokusu tarafından yerinde tutulur. Doğumlar, yaşlanma, menopoz sonrası hormon değişiklikleri, uzun süreli kabızlık, kronik öksürük ve ağır kaldırma bu destek sistemini zayıflatabilir. Sonuçta organlar vajene doğru, ileri durumlarda vajenin dışına doğru sarkar. Bu duruma pelvik organ prolapsusu (sarkma) denir. Vajende ele gelen şişlik, aşağı doğru baskı hissi, idrar veya dışkıyı tam boşaltamama ve cinsel yaşamda rahatsızlık sık görülen şikâyetlerdir.
Sakrokolpopeksi, sarkmanın özellikle vajenin en üst kısmını (apeks) etkilediği durumlarda yapılan bir onarım ameliyatıdır. Rahmi daha önce alınmış kadınlarda vajen kubbesi, rahmi yerinde olanlarda ise rahim ağzı, sentetik bir yama (mesh) aracılığıyla kuyruk sokumu kemiğinin (sakrum) önündeki sağlam bağa asılır. Böylece vajen normal uzunluğunda ve eksenine yakın bir konumda desteklenir.
Robotik sakrokolpopeksi, bu ameliyatın karın duvarındaki küçük kesilerden yapılan şeklidir. Yamanın vajen duvarına çok sayıda dikişle tutturulması ve kuyruk sokumu önündeki büyük damarların hemen yakınında çalışılması gerektiğinden, üç boyutlu görüntü ve eklemli aletler bu aşamalarda cerraha kolaylık sağlar. Robot kendi başına hareket etmez; her hareketi cerrah verir.
Kimler için uygundur? Diğer tedavi seçenekleri nelerdir?
Sarkma her zaman tedavi gerektirmez; şikâyet yapmayan sarkmalar izlenebilir. Tedavi, yaşam kalitesini etkileyen belirtiler olduğunda planlanır ve ameliyat ilk seçenek olmak zorunda değildir:
- Pelvik taban kas egzersizleri: Özellikle hafif-orta sarkmalarda, fizyoterapist eşliğinde yapıldığında şikâyetleri azaltabilir.
- Pesser: Vajene yerleştirilen silikon destek halkalarıdır; ameliyat istemeyen veya ameliyat riski yüksek olan kadınlarda uzun süre kullanılabilir.
- Vajen yoluyla onarımlar: Kişinin kendi dokuları kullanılarak vajen yoluyla yapılan onarımlar; karında kesi gerektirmez.
- Vajenin kapatılması (kolpokleizis): Cinsel yaşamı olmayan ve ameliyat riski yüksek ileri yaştaki kadınlarda seçilebilen, daha kısa bir ameliyattır.
Robotik sakrokolpopeksi daha çok şu durumlarda değerlendirilir: rahim alındıktan sonra gelişen vajen kubbesi sarkması, belirgin rahim sarkması, daha önce vajinal onarım yapılmış olmasına rağmen tekrarlayan sarkma ve cinsel yaşamı aktif, uzun süreli dayanıklı bir onarım bekleyen hastalar. Ciddi kalp-akciğer hastalığı nedeniyle uzun süreli genel anesteziyi ve baş aşağı pozisyonu tolere edemeyecek hastalarda veya karın içinde yoğun yapışıklığı olanlarda vajinal yöntemler daha uygun olabilir. Çocuk sahibi olmayı planlayan kadınlarda sarkma ameliyatı genellikle doğumlar tamamlandıktan sonraya ertelenir.
Sarkma ameliyatı yöntemlerinin karşılaştırması
| Özellik | Vajinal onarım (kendi dokusuyla) | Açık sakrokolpopeksi | Robotik / laparoskopik sakrokolpopeksi |
|---|---|---|---|
| Giriş yolu | Vajen; karında kesi yok | Alt karında uzun kesi | Karında 4–5 küçük kesi |
| Yama (mesh) | Kullanılmaz | Karın içinden yerleştirilir | Karın içinden yerleştirilir |
| Ameliyat süresi | Genellikle daha kısa | Orta | Genellikle daha uzun |
| Hastanede kalış | Genellikle kısa | Genellikle daha uzun | Genellikle 1–2 gün |
| Sarkmanın tekrarlaması | Çalışmalarda daha sık bildirilmiş | Çalışmalarda vajinal onarıma kıyasla daha az bildirilmiş | |
| Yamaya özgü riskler | Yok | Yamanın vajene açılması, nadiren enfeksiyon | |
Robotik ve laparoskopik sakrokolpopeksiyi karşılaştıran çalışmalarda sarkma onarımı sonuçları benzer bulunmuştur; robotik yöntemde ameliyat süresi bazı çalışmalarda daha uzun olabilmektedir. Açık ameliyata göre ise kapalı yöntemler genellikle daha az kan kaybı ve daha kısa hastanede kalışla ilişkilendirilmiştir.
Mesh (yama) hakkında bilmeniz gerekenler
Sarkma ameliyatlarında kullanılan sentetik yamalar, özellikle vajen yoluyla yerleştirilen ürünlerle ilgili bildirilen ağrı, yamanın vajene açılması ve cinsel ilişkide ağrı gibi sorunlar nedeniyle dünyada tartışma konusu olmuştur. ABD Gıda ve İlaç Dairesi (FDA), 2019'da sarkmanın vajen yoluyla onarımı için üretilen meshlerin satışının durdurulmasını istemiştir. Bu karar, sakrokolpopeksi gibi karın yoluyla yerleştirilen meshleri kapsamamaktadır.
Sakrokolpopeksideki yama vajenin karın tarafındaki yüzüne dikilir ve üzeri karın zarıyla örtülür; vajinal meshten farklı bir konumda durur. Buna rağmen kalıcı bir yabancı cisim olduğundan kendine özgü riskleri vardır: az sayıda hastada yama vajen içine açılabilir (bu durum yıllar sonra da ortaya çıkabilir), nadiren enfeksiyon, kuyruk sokumu bölgesinde iltihap veya uzun süreli ağrı gelişebilir. Yamanın vajene açılması çoğu zaman vajinal krem veya küçük bir girişimle tedavi edilebilir; bazı durumlarda yamanın bir kısmının çıkarılması gerekebilir. Size önerilen onarım türünün yarar ve risklerini, yama kullanılmayan alternatiflerle birlikte hekiminizle ayrıntılı olarak konuşun.
Ameliyat öncesi hazırlık
- Muayene: Sarkmanın hangi bölümlerde ve ne derecede olduğu ıkınma sırasında muayeneyle belirlenir.
- İdrar değerlendirmesi: İdrar kaçırma, sık idrara çıkma veya mesaneyi tam boşaltamama sorgulanır; gerekirse ürodinami testi ve sarkma geri itilerek öksürme testi yapılır.
- Rahim ve rahim ağzı: Rahmi yerinde olanlarda güncel rahim ağzı taraması ve ultrason; rahmin korunup korunmayacağı bu bulgulara göre konuşulur.
- Vajen dokusu: Menopoz sonrası incelmiş vajen dokusunda ameliyattan önce vajinal östrojen önerilebilir.
- Kabızlık ve öksürük: Onarımı zorlayan kabızlık ve kronik öksürük ameliyattan önce tedavi edilir; sigarayı bırakmak önemlidir.
- Anestezi değerlendirmesi, ilaçlar ve açlık: Kan tahlilleri, EKG, kan sulandırıcıların düzenlenmesi ve genellikle 6–8 saatlik açlık.
Robotik sakrokolpopeksi nasıl yapılır?
Ameliyat genel anestezi altında yapılır. Karın boşluğu karbondioksitle şişirilir, göbek çevresine genellikle 4–5 küçük kesi açılır ve hasta baş aşağı pozisyona getirilir. Rahim alınacaksa önce bu aşama tamamlanır; çoğu zaman rahim ağzı yerinde bırakılır.
Cerrah, vajenin ön duvarını mesaneden, arka duvarını kalın bağırsağın son bölümünden ayırır. Genellikle Y şeklinde, hafif ve geniş gözenekli sentetik bir yama bu iki duvara dikişlerle tutturulur. Ardından kuyruk sokumu kemiğinin önündeki karın zarı açılır; büyük damarlar, idrar kanalı ve bağırsak korunarak yamanın diğer ucu buradaki sağlam bağa sabitlenir. Yama, vajeni aşırı gergin olmayacak şekilde destekleyecek biçimde ayarlanır ve karın zarı yamanın üzerine kapatılır. Gerekli görülen hastalarda aynı ameliyatta idrar kaçırmaya yönelik veya vajinal ek onarımlar da yapılabilir. Ameliyat süresi, ek işlemlere göre çoğu hastada 2–4 saat arasındadır.
Nadiren, ameliyat sırasında güvenlik gerektirdiğinde robotik ameliyat açık ameliyata çevrilebilir. Bu bir başarısızlık değil, hasta güvenliği için alınan bir karardır ve ameliyat öncesi onam görüşmesinde size anlatılır.
Hastanede kalış ve taburculuk
İdrar sondası genellikle ertesi gün çıkarılır ve mesanenin tam boşalıp boşalmadığı kontrol edilir. Birçok hasta ameliyatın akşamı ayağa kaldırılır ve beslenmeye başlar. Hastanede kalış süresi çoğu hastada 1–2 gündür. Taburculukta, onarımı korumak için kabızlığı önleyen beslenme, dışkı yumuşatıcılar ve ağır kaldırmadan kaçınma konusunda bilgi verilir.
Robotik sakrokolpopeksi sonrası iyileşme takvimi
Aşağıdaki takvim genel bir yol haritasıdır; iyileşme hızı kişiden kişiye değişir.
- İlk 2 haftaKısa ve sık yürüyüşler yapılır; ıkınmamak için bol sıvı ve lifli beslenme önerilir. Hafif vajinal akıntı veya lekelenme olabilir.
- 2–4. haftaMasa başı işe dönüş ve kısa mesafeli araç kullanımı çoğu hastada mümkündür.
- 6. haftaKontrol muayenesinde onarım değerlendirilir. Cinsel ilişki ve hafif egzersiz için genellikle bu süre beklenir.
- 6. haftadan sonraGünlük yaşama tam dönüş. Onarımı korumak için ağır yük kaldırma, yüksek zorlama gerektiren egzersizler ve kronik kabızlıktan uzun dönemde de kaçınılması önerilir; pelvik taban egzersizlerine devam edilebilir.
Riskler ve olası komplikasyonlar
Robotik sakrokolpopeksi, pelvisin derininde ve büyük damarlara yakın yapılan bir ameliyattır. Olası riskler şunlardır:
- Kanama; kuyruk sokumu önündeki damarlardan kanama nadir ama ciddi olabilir
- Mesane, idrar kanalı veya bağırsak yaralanması
- Yamanın vajen içine açılması, nadiren yama enfeksiyonu veya kuyruk sokumu bölgesinde iltihap
- Onarım sonrası yeni ortaya çıkan idrar kaçırma veya idrar yapma güçlüğü
- Kabızlık, cinsel ilişkide ağrı, uzun süreli kasık ağrısı
- Aynı veya farklı bölgede sarkmanın tekrarlaması
- Bacak toplardamarlarında pıhtı, açık ameliyata geçiş gerekliliği
Taburculuk sonrasında ateş, artan karın veya bel ağrısı, idrar yapamama, vajinal kanama ya da kötü kokulu akıntı, bacakta şişlik veya nefes darlığı olursa beklemeden hastanenizle iletişime geçin. Yıllar sonra bile vajinal akıntı, lekelenme, eşinizin ilişki sırasında sert bir yüzey hissetmesi veya ilişkide ağrı olursa bunu hekiminize bildirin.
Ameliyat sonrası takip
İlk kontrol genellikle ameliyattan birkaç hafta sonra yapılır. Sonraki takiplerde vajinal muayeneyle onarımın durumu, yamanın vajene açılıp açılmadığı ve idrar-bağırsak işlevleri değerlendirilir. Yama kalıcı olduğundan, takip yalnız ilk aylarla sınırlı değildir; yıllık jinekolojik muayenelerde sarkma ameliyatı geçirdiğinizi hekiminize söyleyin.
Doruk Sağlık Grubu'nda robotik sakrokolpopeksi
Doruk Sağlık Grubu'nda Da Vinci robotik cerrahi sistemi Doruk Özel Nilüfer Hastanesi'nde bulunur. Sarkma değerlendirmesi, Doruk Kadın Hastalıkları ve Doğum Bölümü hekimlerinin muayenesiyle başlar; ameliyat dışı seçenekler ve yama kullanılmayan onarımlar da bu görüşmede sizinle konuşulur. Robotik sistemin çalışma prensibini Doruk Sağlık Grubu Da Vinci sayfasında, muayeneden taburculuğa kadar tüm adımları robotik ameliyat süreci sayfamızda, sigorta ve SGK ile ilgili bilgileri ise SGK ve özel sigorta sayfamızda bulabilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Sakrokolpopeksideki mesh, vajinal mesh ile aynı şey mi?
Hayır. Sorunların sıklıkla bildirildiği ve ABD'de 2019'da satışı durdurulan ürünler, sarkma onarımı için vajen yoluyla yerleştirilen meshlerdi. Sakrokolpopeksideki yama ise karın içinden yerleştirilir ve FDA'nın bu kararı karın yoluyla yapılan sarkma onarımında kullanılan meshi kapsamamaktadır. Bununla birlikte her kalıcı yama gibi bunun da kendine özgü riskleri vardır ve ameliyattan önce sizinle konuşulur.
Robotik sakrokolpopeksiden sonra kaç gün hastanede kalınır?
Çoğu hasta ameliyattan 1–2 gün sonra taburcu olur. İdrar yapmanın ve bağırsak hareketlerinin düzene girmesi taburculuk zamanını belirler.
Rahim sarkması ameliyatında rahim alınmak zorunda mı?
Her zaman değil. Rahim alınmadan yapılan onarım (sakrohisteropeksi) seçilmiş hastalarda bir seçenektir. Rahmin alınması düşünülürse genellikle rahim ağzı yerinde bırakılır; bu yaklaşımın yamanın vajene açılma riskini azalttığı düşünülmektedir. Karar; rahimde ek bir hastalık olup olmamasına, yaşınıza ve tercihlerinize göre verilir.
Ameliyattan sonra sarkma tekrarlar mı?
Karın yoluyla yapılan sakrokolpopeksi, vajen tepesinin sarkmasında uzun dönem sonuçları iyi bilinen bir yöntemdir ve çalışmalarda vajinal onarımlara kıyasla sarkmanın tekrarlaması daha az bildirilmiştir. Yine de bazı hastalarda zamanla aynı veya farklı bir bölgede sarkma gelişebilir. Kabızlık, kronik öksürük ve ağır kaldırma tekrarlama riskini artırır.
Robotik sakrokolpopeksi sonrası ne zaman işe dönülür?
Masa başı işlerde birçok hasta 2–4 hafta içinde işe dönebilir. Ağır kaldırma ve zorlayıcı egzersiz için genellikle 6 hafta ve daha uzun süre beklenmesi önerilir; ağır yük kaldırmayı gerektiren işlerde dönüş zamanı hekiminizle birlikte planlanmalıdır.
Sarkma ameliyatından sonra idrar kaçırma olur mu?
Sarkma, idrar kanalını büker ve var olan bir kaçırmayı gizleyebilir. Onarımdan sonra bazı hastalarda öksürme veya hapşırmayla idrar kaçırma ortaya çıkabilir. Bu nedenle ameliyat öncesinde idrar kaçırma değerlendirilir; gerekli görülürse aynı ameliyatta veya daha sonra ek bir işlem planlanabilir.
Ameliyat olmadan sarkma tedavi edilebilir mi?
Evet. Hafif sarkmalarda ve ameliyat istemeyen hastalarda pelvik taban kas egzersizleri (fizyoterapist eşliğinde) ve vajene yerleştirilen pesser adı verilen destek halkaları etkili seçeneklerdir. Şikâyet yapmayan sarkmalar çoğu zaman tedavi gerektirmez.
